Odkryj drewniane cerkwie UNESCO i dziedzictwo Bieszczadów oraz Beskidu Niskiego

Zejdź na chwilę z połoniny do dolin Smolnika, Turzańska, Kwiatonia i Owczar: naucz się odróżniać kopuły bojkowskie od wież łemkowskich i poznaj losy Karpat.

Jak czytać karpackie świątynie drewniane w terenie

  1. 01

    Spójrz na sylwetkę dachów od zachodu ku wschodowi

    Cerkiew łemkowska ma wysoką wieżę nad babińcem opadającą kaskadowo ku niższemu prezbiterium, natomiast archaiczna cerkiew bojkowska w Smolniku ma trzy namiotowe dachy brogowe bez wieży.

  2. 02

    Zauważ trójdzielny podział wnętrza świątyni wschodniej

    Każda klasyczna cerkiew dzieli się na trzy części: przedsionek (babiniec), środkową nawę dla wiernych nakrytą kopułą oraz zamknięte za ikonostasem sanktuarium z ołtarzem.

  3. 03

    Korzystaj z letnich dyżurów przewodników w obiektach Szlaku

    Od maja do września w wielu drewnianych cerkwiach i kościołach Małopolski oraz Podkarpacia dyżurują społeczni opiekunowie bezpłatnie otwierający wnętrza i opowiadający ich dzieje.

  4. 04

    Przeczytaj inskrypcje na nadprożu drzwi i dzwonnicy

    Na drewnianych belkach portali cieśle wycinali rok budowy, znak krzyża oraz rozetę słoneczną mającą chronić świątynię przed uderzeniem pioruna i pożarem.

Przykład działania

Przystanek w dolinie Sanu

Zatrzymałem się pod drewnianą cerkwią na wzgórzu w Smolniku nad Sanem w Bieszczadach. Wygląda bardzo surowo, jak trzy drewniane piramidy ze schodkami. Dlaczego jest tak cenna?

Opowieść o zabytku UNESCO

Stoisz przed jedną z zaledwie trzech zachowanych w Polsce cerkwi w czystym stylu bojkowskim (z 1791 roku), wpisaną na listę UNESCO! Te schodkowe piramidy z gontu to tak zwane dachy brogowe kryjące zrębowe kopuły bez ani jednej bocznej wieży. Spójrz na dolny fartuch gontowy (soboty) chroniący podwalinę przed śniegiem oraz na samotność wzgórza — cała dawna wieś Smolnik w dole doliny została zrównana z ziemią po zmianie granicy w 1951 roku, ocalała wyłącznie ta świątynia.

Sylwetka dachu natychmiast zdradza, czy jesteś na dawnej ziemi Łemków, czy w świecie wschodniokarpackich Bojków.

Najczęściej zadawane pytania

Ile drewnianych cerkwi po polskiej stronie Karpat wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO?

W 2013 roku na listę UNESCO wpisano osiem świątyń w Polsce (Kwiatoń, Owczary, Powroźnik, Brunary, Smolnik, Turzańsk, Chotyniec i Radruż) wspólnie z ośmioma cerkwiami na Ukrainie.

Dlaczego wiele dawnych cerkwi w Bieszczadach i Beskidzie pełni dziś funkcję kościołów rzymskokatolickich?

Po powojennych przesiedleniach ludności właśnie przejęcie opuszczonych świątyń przez nowe parafie rzymskokatolickie uchroniło ich dachy przed zawaleniem i rozbiórką na opał.

Co jest niezwykłego w górskiej cerkwi w Łopience u stóp Łopiennika?

Murowana cerkiew w nieistniejącej wsi Łopienka przez dekady stała bez dachu z drzewem rosnącym w nawie — została pieczołowicie odbudowana siłami społeczników i stoi zawsze otwarta na skobel.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania

Odkryj mniej oblegane zamki i malownicze ruiny w regionach Polski

Polska ma setki warowni poza Wawelem, Malborkiem i Książem: poznaj bazaltowy Grodziec, krzyżacki Radzyń Chełmiński, bastejowy Krzyżtopór i zamki nad Dunajcem.

Poznaj Podlasie: tatarskie mizar, Krainę Otwartych Okiennic i drewniane miasteczka

Odkryj region, gdzie w promieniu godziny spotkasz XVIII-wieczne drewniane meczety polskich Tatarów, barokową synagogę w Tykocinie i błękitne cerkwie nad Narwią.

Ułóż trasę po Dolinie Pałaców i Ogrodów, sztolniach i rzemiośle Dolnego Śląska

Nigdzie w tej części Europy zagęszczenie zabytków na kilometr kwadratowy nie jest tak duże: od trzydziestu rezydencji Kotliny Jeleniogórskiej po Kościoły Pokoju.

Odkryj czeskie i słowackie skalne miasta, renesansowe rynki i winnice

Godzinę drogi od polskiej granicy czekają piaskowcowe labirynty Adršpachu i Prachowskich Skał, sgraffitowe kamienice Telcza i Litomyśla oraz morawskie piwniczki winne.

Odczytaj potęgę Hanzy i gotyku ceglanego w miastach Pomorza oraz Warmii

Dowiedz się jak z braku kamienia narodziła się monumentalna sztuka czerwonej cegły: spichlerze zbożowe, bramy wodne, gwiaździste sklepienia far i ratusze kupieckie.

Rozpoznaj prawdziwy styl zakopiański, żywy skansen w Chochołowie i Spisz

Naucz się odróżniać szlachetną ciesiołkę góralską i dzieła Stanisława Witkiewicza (Koliba, Jaszczurówka, Pod Jedlami) od współczesnych pseudo-góralskich hoteli.