Rozszyfruj ukryte gesty, symbole i aluzje na dawnych obrazach

Dowiedz się dlaczego na martwej naturze leży przewrócony kielich, skąd pies na portrecie małżeńskim i kto ukrył swój autoportret w tłumie na fresku.

Cztery klucze do czytania dawnego malarstwa

  1. 01

    Znajdź postać patrzącą prosto w Twoje oczy

    W wieloosobowych scenach renesansowych i barokowych postać na skraju kadru spoglądająca wprost na widza to bardzo często sam autor obrazu lub fundator.

  2. 02

    Sprawdź przedmioty leżące na stole lub u stóp

    W dawnym malarstwie nic nie jest przypadkowym rekwizytem: pies oznacza wierność, lustro wszechwidzenie, a gnijący owoc przypomina o przemijaniu fortuny.

  3. 03

    Zwróć uwagę na kosztowność barwników na szatach

    Głęboki błękit uzyskiwano ze sproszkowanego lapis lazuli sprowadzanego aż z Afganistanu, dlatego rezerwowano go dla najważniejszej postaci na płótnie.

  4. 04

    Prześledź kierunek światła i gesty dłoni

    Linia spojrzeń oraz wyciągnięte palce postaci prowadzą wzrok widza dokładnie ku kulminacyjnemu momentowi opowieści, niczym montaż w filmie.

Przykład działania

Obraz przed Tobą

Oglądam Portret małżonków Arnolfinich Jana van Eycka. Dlaczego w jasny dzień pali się tylko jedna świeca w żyrandolu, a na podłodze leżą zdjęte drewniane patynki?

Rozszyfrowanie symboli

Pojedyncza płonąca świeca nad głową kupca symbolizuje wszechobecne oko Boga jako świadka przysięgi małżeńskiej, a zdjęte chodaki nawiązują do biblijnego gestu stania na uświęconej ziemi — zwykła sypialnia w Brugii staje się miejscem sakramentu. Z kolei we wypukłym lustrze na tylnej ścianie van Eyck namalował dwóch świadków wchodzących do pokoju oraz podpis: Jan van Eyck tu był.

Gdy znasz język epoki, statyczny portret zamienia się w dokument prawniczy i zagadkę optyczną.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego dawni malarze ukrywali aż tyle symboli zamiast pisać wprost?

Dla ówczesnych odbiorców język emblematów, przysłów i historii biblijnych był równie czytelny jak dla nas współczesne ikony, memy czy znaki drogowe.

Jak odróżnić fundatora obrazu od postaci historycznych w scenie?

Fundatorzy najczęściej klęczą na brzegu kompozycji, są ubrani we współczesne sobie stroje mieszczańskie lub szlacheckie i bywają namalowani w mniejszej skali.

Czy w polskich muzeach też znajdę obrazy pełne ukrytych kodów?

Tak — choćby na płótnach Jana Matejki, Jacka Malczewskiego, w Sądzie Ostatecznym Hansa Memlinga w Gdańsku czy Damie z gronostajem w Krakowie.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania